×

 

Marian Murman

Urodził się w 1922 r. w Iwoniczu Zdroju na Podkarpaciu, zmarł w 2008 r. Fotografował od 14. roku życia, kiedy otrzymał pierwszy aparat fotograficzny. Absolwent Szkoły Sztuk Plastycznych im. Kenara w Zakopanem (tam poznał swego nauczyciela fotografii Henryka Schabenbecka), rozpoczął studia na wydziale malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie (pod kierunkiem prof. Pronaszki), ale ich nie ukończył. Jego kolejnymi mistrzami byli: Stanisław Mucha z Krakowa oraz Kazimierz Lelewicz z Gdańska, obydwaj przedstawiali w fotografii artystycznej swoje regiony.

W czasie II wojny światowej praktykował w zakładzie fotograficznym we Lwowie, a po 1945 r. pracował w Kudowie-Zdroju. W połowie lat 50. przeniósł się na Wybrzeże i w Gdańsku uzyskał tytuł mistrzowski. Uprawiał przede wszystkim foto-grafię użytkową. Był kierownikiem w Zakładach Spółdzielczych „Fotoplastyka” w Gdańsku (do 1966). Równocześnie opracowywał foldery i pocztówki krajoznawcze, najpierw czarno-białe, później w kolorze, dla wydawnictwa „Prasa-Książka-Ruch”. Członek Gdańskiego Towarzystwa Fotograficznego. Uczył fotografii na wydziale grafiki użytkowej Wyższej Szkoły Sztuk Pięknych w Gdańsku (dziś Akademii Sztuk Pięknych).

Od lat 80. intensywnie zajmował się fotografią barwną, dokumentując między innymi pracę stoczni w Gdańsku i Gdyni oraz Portu Gdańsk i Portu Północnego. Fotografie Murmana o tematyce morskiej – statki, żaglowce i jachty na Bałtyku – można było często zobaczyć na plakatach reklamowych i w kalendarzach firm „Centromor” i „Navimor”. W swojej pracowni eksperymentował z kolorami, uzyskując niepowtarzalne efekty wizualne, tzw. temperatury barw z fotomontażem. W technice koloru stworzył portrety profesorów Akademii Medycznej w Gdańsku. Przez ponad 20 lat wykonywał dla Muzułmańskiego Związku Religijnego w Polsce dokumentację fotograficzną meczetu w Gdańsku-Oliwie.

Brał także udział w wielu wystawach indywidualnych i zbiorowych na terenie Pomorza. Nagradzany w wielu konkursach w kraju i za granicą, np. złotym medalem na Ogólnopolskiej Wystawie Fotografii Użytkowej w Warszawie za fotogram Syn Rybaka, w dziedzinie fotografii sportowej otrzymał nagrodę w konkursie Welt des Sport 1985 w Ulm w RFN za fotografię Zapasy.

Uhonorowany tytułem Artiste FIAP (1968), dyplomem UNIDO (1983) oraz odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” (1983). Autor albumów: Gdańsk, jego dzieje i kultura, Gdańsk – przeszłość i współczesność, Dwór Artusa w Gdańsku, Liberi Gedanensis – Wydawnictwo PAN w latach 1970–1972.

Po 2000 r. Marian Murman prawie wszystkie negatywy dotyczące Gdańska i budowy portów artysta przekazał w darze Państwowemu Archiwum w Gdańsku. Uprawiał również malarstwo i organizował wystawy swoich prac w siedzibie Związku Polskich Artystów Fotografików w Gdańsku oraz w Rzeszowie.

 

Marian Murman, gdański fotograf i artysta

Znany był ze świetnych zdjęć o tematyce marynistycznej, pejzażowej, krajoznawczej, portretów, zdjęć architektury i fotografii dokumentalnej. Prace te wyróżniały się precyzyjnym warsztatem, świetną techniką, wyszukaną stylistyką, widoczną, określoną estetyką, oryginalnym sposobem portretowania.

Skłonność do idealizacji estetycznego wyrazu zdjęć zawdzięczał zapewne słynnej szkole Kenara w Zakopanem, do której uczęszczał, oraz swojemu nauczycielowi – wybitnemu fotografowi zakopiańskiemu Henrykowi Schabenbeckowi (członkowi m.in. Foto-Klubu Polskiego), z którym współpracował również po ukończeniu szkoły. Studia w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie jeszcze bardziej przekonały Murmana do koncepcji fotografii artystycznej rozumianej jako pewnego rodzaju kreacji, stylistyki  ważniejszej od dokumentalnego, obojętnego „zimnego” zapisu.

Zamiłowanie do fotografii perfekcyjnej, nastrojowej estetyki picturalnej odnajdziemy w mijającej epoce, w twórczości Jana Bułhaka, Bolesławy i Edmunda Zdanowskich, Kazimierza Lelewicza. Odnajdziemy także w fotografiach Mariana Murmana. Wrażliwość, dbałość o „obraz”, wyjątkowość kadru i sytuacji, nastrój – stały się wiodącymi wartościami w twórczości Artysty.

Używał głównie kamer wielkoformatowych (Linfof Technika) i aparatów średnioformatowych, które umożliwiały ustawienie dokładnego kadru/kompozycji, korektę perspektywy w ujęciach architektury, pozwalały na użycie odpowiednich filtrów do uzyskania i kontroli odpowiedniego nastroju. Był zwolennikiem „jednego kadru”. Opracowywał swoje fotografie osobiście, autorsko, bez udziału laborantów czy laboratoriów.

W latach 60. XX w. Murman prowadził w Gdańsku znany i ceniony zakład fotograficzny przy ulicy Kołodziejskiej. Na Wybrzeżu jako jeden z pierwszych wprowadził do swojej twórczości technikę fotografii kolorowej. W latach 70.–80. eksperymentował, uzyskując bardzo ciekawe efekty tonorozdzielcze w nowej wówczas technice Agfa-Contur i tworząc barwne efekty Sabbatiera oraz pseudosolaryzacje. Prace te wykorzystywano w wydawnictwach reklamowych.

Przez lata stworzył pełną dokumentację budowy Portu Północnego, serie i cykle zdjęć z Portu Gdańskiego, Portu w Gdyni, Stoczni w Gdańsku. Popularne fotografie przedstawiające Gdańsk były odbijane i drukowane w wielotysięcznych nakładach na widokówkach, plakatach, w wydawnictwach turystycznych i reklamowych. Widoki Gdańska, uchwyconego o różnych porach roku i dnia, stanowią ciekawy, autorski zbiór. Po latach, poza walorami artystycznymi, stały się one znakomitym dokumentem miasta, ludzi, domów i zdarzeń.

Fotografie Murmana są pełne spokoju i „ciepłej estetyki”. Wyrażają jego osobowość, otwartą, przyjazną i pełną optymizmu.

Witold Węgrzyn, maj 2020

PS. Na początku lat 70. Marian Murman prowadził w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Gdańsku zajęcia z fotografii (początki nauczania przedmiotu). Miałem wówczas przyjemność z nim współpracować...